Czytanie blokad internetu przez metryki tor: skoki, fale bridge'ów i co pokazują wykresy krajowe
O blokadach internetu zwykle opowiadają nagłówki. Cichsza kronika zapisana jest w publicznych danych pomiarowych: krajowych wykresach użytkowników tor, sondach cenzury OONI i rejestrze blokad #KeepItOn organizacji Access Now. Czytane razem układają się w stałą sekwencję — zakłócenie jest dokumentowane na jednej platformie, a użycie toru z danego kraju zmienia się w ciągu dni. Wykresy nie rejestrują protestów samych w sobie, lecz to, co ludzie robią, gdy dostęp zaczyna zawodzić.
Iran, wrzesień 2022: stukrotna fala bridge'ów
Strona statystyk użytkowników Iranu ma adnotacje zdarzeń stojących za tamtejszymi jesiennymi krzywymi, w tym „codzienne blokady internetu w Iranie” podczas fali protestów w 2022 roku i blokadę Telegrama w 2018. Dzienne szacunki opowiadają historię liczbami. Bezpośrednich użytkowników toru było na początku września 2022 około 8 tysięcy dziennie — 8 781 1 września, 7 674 10 września. Po śmierci Dżiny (Mahsy) Amini 16 września i wybuchu protestów liczba skoczyła do 44 568 21 września, 170 485 22 września i 200 326 23 września — około dwudziestokrotny wzrost w tydzień. Do poziomu wyjścia nie wróciła już w tym roku: do końca listopada trzymała się w granicach około 33–45 tysięcy dziennie. Wykres bridge'ów jest dobitniejszy. Szacowana liczba użytkowników bridge'ów w Iranie w pierwszej połowie września 2022 wahała się między 1 500 a 1 900, według krajowej serii bridge'ów. Potem krzywa się powtarza: 3 779 19 września, 32 942 21 września, 161 124 23 września i szczyt 189 013 24 września — około stukrotność poziomu wyjścia. Pod koniec października szacunek osiadł na mniej więcej 11–24 tysiącach dziennie, a w grudniu znów ruszył w górę, kończąc rok na 63 565 31 grudnia 2022.W tym 13-dniowym okresie Irańczycy spędzili łącznie około 100 godzin bez dostępu do sieci komórkowych.To zdanie pochodzi z technicznego raportu o blokadach w Iranie jesienią 2022, koordynowanego przez OONI i Internet Society przy wkładzie IODA, M-Lab, Cloudflare, Kentik, Censored Planet i Article 19. Dokumentuje on mechanikę: od 21 września do 3 października 2022 trzy wielkie sieci komórkowe Iranu były codziennie ucinane od około 16:00 do północy; WhatsApp i Instagram były blokowane od 21 września; a niemal całkowite załamanie ruchu QUIC od 22 września wskazywało na generalną blokadę portu UDP 443. Raport odnotował też, że Psiphon i transport Snowflake toru najwyraźniej dalej działały — oba zanotowały skoki użytkowników z Iranu w tamtym miesiącu.
Rosja, grudzień 2021: gdy linia spada
Odwrotny wzorzec pojawia się, gdy blokada działa. Strona metryk Rosji ma adnotację z 1 grudnia 2021: blokowanie katalogowych serwerów toru, relayów, domyślnych bridge'ów obfs4, meek-azure i Snowflake u części rosyjskich dostawców, z krótką przerwą 8 grudnia 2021. Bazowa seria pokazuje powolny spadek, nie skok. Użytkownicy relayów trzymali się pod koniec listopada 2021 w okolicach nieco ponad 300 tysięcy, ze szczytem 342 458 23 listopada, po czym ześlizgowali się do 289 006 8 grudnia, 278 426 12 grudnia i 205 414 15 grudnia — spadek o około jedną trzecią w dwa tygodnie. Ta sama strona odnotowuje dwa wzorce warte uważnej lektury. Od 24 lutego 2022, dnia inwazji na Ukrainę, notuje rosnącą liczbę użytkowników bridge'ów w Rosji, gdy w Ukrainie przybywało użytkowników relayów i bridge'ów. A wpis z kwietnia 2019 opisuje użytkowników relayów rosnących o około 100 tysięcy w tygodniowym cyklu — przypomnienie, że nie każda dziwna krzywa to cenzura, i że właśnie po to istnieją adnotacje.Rejestr blokad obok wykresów
Druga połowa obrazu jest dokumentowana przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Koalicja #KeepItOn Access Now policzyła w 2024 roku 296 blokad internetu w 54 krajach — rekord, po 283 blokadach w 39 krajach w 2023. Najgorsi sprawcy roku według raportu koalicji:- Mjanma: 85 blokad
- Indie: 84 blokady
- Pakistan: 21 blokad
- Rosja: 19 blokad